Kedinizin tuvalet kutusunu bir gün aniden reddetmesi, ev içinde en çok endişe yaratan durumlardan biridir. İlk tepki genelde kızmak ya da "inat ediyor" diye düşünmek olur; oysa kediler bunu asla inat ya da öç almak için yapmaz. Tuvalet kutusunun dışına çiş yapmak, kedinin size "bir şey yolunda değil" demek için kullandığı en net yollardan biridir. Bu yüzden bir kedi tuvalet sorunu ile karşılaştığınızda ilk adım cezalandırmak değil, nedeni bulmaktır.
Aşağıda önce sağlıkla ilgili olasılıkları, ardından çevresel ve davranışsal nedenleri sırayla ele alacağız. Bu sırayı korumanız önemli: tıbbi bir sorun varken kum değiştirmekle uğraşmak zaman kaybı olur, hatta kedinin ağrısı büyürken durum ağırlaşabilir.
Daha önce sorunsuz şekilde kumunu kullanan bir kedi, birdenbire yatak odasına, halıya ya da lavaboya çiş yapmaya başlarsa ilk düşünmeniz gereken şey ağrıdır. Kediler ağrıyı bir yerle ilişkilendirme eğilimindedir: kum kabında idrar yaparken canı yandıysa, suçu kabın kendisine atıp oradan uzaklaşır.
Sık sık kum kabına gidip çok az miktarda idrar yapmak, kabın kenarında uzun süre çömelip beklemek, idrar yaparken sesli miyavlamak, idrarda kan görülmesi veya genital bölgeyi aşırı yalamak dikkat edilmesi gereken belirtilerdir. Özellikle erkek kedilerde idrar yolunun tıkanması acil bir durumdur; kedi hiç idrar yapamıyorsa saatler önemlidir ve vakit kaybetmeden veterinere gidilmelidir.
Yaşlı kedilerde eklem ağrısı, yüksek kenarlı bir kaba tırmanmayı zorlaştırabilir. Aşırı kilolu kediler de dönmek ve çömelmek için yeterli alan bulamaz. Böyle durumlarda kedi kaba girer ama arka kısmı dışarıda kalır ve idrar yanlışlıkla dışarıya taşar. Aynı şekilde şeker hastalığı ya da böbrek sorunları idrar miktarını artırır; kap hızla dolduğu için kedi ikinci kez girmeyi reddedebilir.
Kural basit: kutu dışına yapılan çiş yeni başlamışsa, ilk durak veterinerdir. Ziyarete giderken kedinin son günlerdeki alışkanlıklarını not almanız işi kolaylaştırır. Ne sıklıkla gidiyor, ne kadar su içiyor, iştahı nasıl, nerelere yapıyor? Düzenli veteriner kontrolü ve aşılama takvimini takip etmek, bu tür sorunları henüz belirti vermeden yakalamanıza da yardımcı olur.
Sağlık tarafı temizse sıra çevresel düzenlemeye gelir. Kediler tuvalet konusunda oldukça seçicidir ve bizim önemsiz gördüğümüz detaylar onlar için belirleyici olabilir.
Genel kabul gören yaklaşım, kedi sayısının bir fazlası kadar kap bulundurmaktır: tek kediye iki kap, iki kediye üç kap. Kaplar aynı odada üst üste değil, evin farklı noktalarında olmalıdır. Yer seçerken şunlara dikkat edin:
Çoğu kedi ince taneli, kokusuz, topaklanan kumu tercih eder. Parfümlü kumlar bizim için ferah kokabilir ama kedinin hassas burnu için rahatsız edicidir. Kum derinliği 4-6 santimetre civarında olmalı; çok az kum kazma ihtiyacını karşılamaz, çok fazlası bazı kedileri rahatsız eder. Topaklar günde en az bir kez, ideali iki kez alınmalı; kap ise haftada bir kokusuz sabunla yıkanmalıdır. Amonyak veya çamaşır suyu bazlı temizleyicilerden kaçının, kokusu idrarı andırdığı için kedi o bölgeyi işaretlemeye teşvik edilebilir.
Kum markasını değiştirecekseniz aniden yapmayın. Yeni kumu eskisiyle karıştırarak birkaç gün içinde kademeli geçiş yapın. Bir de test yöntemi var: iki kabı yan yana koyup birine eski, birine yeni kumu doldurun ve kedinin hangisini seçtiğini izleyin.
Ev taşıma, yeni bir bebek veya hayvan, ziyaretçiler, mobilya değişikliği, pencereden görünen sokak kedileri… Bunların hepsi kediyi tedirgin edebilir. Burada iki farklı davranışı ayırt etmek gerekir: çömelerek yatay yüzeye yapılan idrar genellikle tuvalet tercihiyle ilgilidir; ayakta, kuyruk titreterek duvara doğru az miktarda sıkılan idrar ise işaretlemedir ve çoğunlukla güven sorunundan kaynaklanır.
Stresi azaltmak için kediye dikey alanlar (raf, tırmalama ağacı), saklanma noktaları ve düzenli oyun zamanı sunun. Çok kedili evlerde kaynak paylaşımı da önemlidir; kum kabı yolunda bir kedi diğerine baskı yapıyorsa kaplar birbirini görmeyecek şekilde ayrılmalıdır. Kedi davranışlarını anlamak ve beslenme planını düzenli hale getirmek, bu tür gerilimlerin çoğunu kendiliğinden yumuşatır.
Kedi kokuyu aldığı yere tekrar gider. Bu yüzden lekeli bölgeyi enzim bazlı bir temizleyiciyle işlemek gerekir; sadece deterjanla silmek k